Labo BXL:
een gedeeld filmatelier
In een hoog gebouw in Brussel, dat wordt gedeeld door diverse creatieve organisaties en non-profitorganisaties, bevindt zich een ruimte gewijd aan analoge film. Er hangen filmstroken te drogen, wordt thee gezet en een gemeenschapsproject heeft er vorm gekregen. Projectoren, montagetafels en andere apparatuur staan er zij aan zij. De meeste zijn afgedankte toestellen die er een nieuwe bestemming kregen. Dit is Labo BXL, een ruimte gewijd aan analoge productie met een focus op onderzoek, projectontwikkeling en het opleiden van nieuwsgierige kunstenaars, terwijl er wordt geëxperimenteerd met allerlei oude en nieuwe analoge technieken.
tekst en foto's: Ben Money-Kyrle (12/08/2026)
In plaats van zichzelf een collectief te noemen, omschrijven Els Van Riel en Jen Debauche, twee leden van Labo BXL, het als een „atelier partagé“ – een gedeele werkruimte. Dit onderscheid is belangrijk voor hen, aangezien ze niet proberen een productiebedrijf, een school of zelfs maar een traditioneel collectief te zijn.
Labo BXL is een ruimte waar apparatuur en kennis uit verschillende bronnen worden samengebracht, zodat mensen samen met anderen kunnen werken in plaats van een productiedienst te ontvangen. Zoals Van Riel benadrukt: "We halen niets uit het lab, we brengen iets naar het lab." Het belangrijkste element hierbij is dat de groep een non-profitorganisatie is en dat de leden hun kennis aanbieden aan geïnteresseerde deelnemers om een passie voor analoge werkwijzen te delen in een tijd waarin digitale methodes en AI de overhand hebben gekregen.
Laten we een chemische badkamer delen
Labo BXL is ontstaan uit een klein aantal enthousiaste filmmakers, Sébastien Koeppel, Khristine Gillard, Catherine Libert, Hélène Bernard en Jen Debauche, die in het begin van de jaren 2000 besloten al hun apparatuur samen te brengen in één ruimte. Voorheen ontwikkelden en werkten ze in privéruimtes, zoals geïmproviseerde donkere kamers met low-budgetopstellingen, waarbij ze gebruik maakten van wat er voorhanden was. Debauche merkt op: "We ontwikkelden onze foto’s in onze badkamers, en we zeiden tegen elkaar: ‘Zouden we niet gewoon alles onder één dak moeten samenbrengen?’" Dit was het begin van Labo, op de voormalige locatie van Recyclart. Ze bouwden een functionerend lab op dat in de loop van de tijd uitgroeide tot een gestructureerde omgeving, gevormd door de creatievelingen die zich bij het team aansloten.
Momenteel functioneert Labo BXL als een klein, door vrijwilligers gerund lab, ondersteund door een kernteam van ongeveer tien actieve leden. Halverwege de jaren 2010 werd het een non-profitorganisatie met een meer gestructureerde aanpak van de dagelijkse gang van zaken in het lab, georganiseerd door dit team van kunstenaars met maandelijkse vergaderingen en een gedeelde agenda. Ze hanteren een lidmaatschapssysteem met een kleine jaarlijkse bijdrage, die helpt bij het financieren en het runnen van het lab.
Vanuit het idee van een atelier partagé wordt er gezamenlijk voor de middelen gezorgd en de gezamenlijke pot dekt de materiaalkosten die bij elk filmlab horen; de chemicaliën die nodig zijn voor het analoge proces en andere verbruiksartikelen. Onder de leden is er een wederzijds begrip dat iedereen bijdraagt wat hij of zij kan om het lab in stand te houden. Dat kan zowel in de vorm van materialen als van kennis zijn. De leden kunnen op elkaar rekenen voor advies en ondersteuning bij hun technische en conceptuele projecten. Zoals ze zelf uitleggen, verloopt een groot deel van de samenwerking informeel, vaak vanuit affiniteit en een gedeelde liefde voor het vak.
"We ontwikkelden film in onze badkamers, en we zeiden tegen elkaar: zouden we niet gewoon alles onder één dak moeten samenbrengen?"
Waar filmmaken en schilderen samenkomen
Op technisch vlak beschikt het lab over de apparatuur die nodig is voor de meeste fasen van het filmproces. Er zijn tal van camera’s, statieven en lenzen beschikbaar voor opnames. In de donkere kamers staan de Lomotanks, chemische baden en droogrekken, die een zorgvuldige omgang en aandacht voor timing vereisen. Op de bovenverdieping staan Steenbeck-tafels waarop analoog gemonteerd wordt, evenals contactprinters waarmee kopieën kunnen worden gemaakt, zoals de Takita en de Bell & Howell, en een optische printer.
Gedeelde hulpmiddelen, gedeelde kennis
Een ander aantrekkelijk aspect van Labo BXL is het workshopprogramma, met onder meer introductieworkshops die door leden van het lab worden georganiseerd voor geïnteresseerden, en gespecialiseerde workshops voor bestaande leden, waarvoor externe kunstenaars worden uitgenodigd om hun expertise op het gebied van filmmaken te delen.
Voor wie de wereld van de analoge cinematografie wil verkennen, vormen de workshops een goeie opstap. De driedaagse cursus biedt praktische ervaring, onder begeleiding en met ondersteuning van hedendaagse filmmakers. Technische voorkennis is geen vereiste. Het doel is van de workshops is ook om te laten zien dat je met beperkt materiaal al veel kan doen. De plaatsen in de introductieworkshops zijn wel snel volgeboekt, dus hoe hun agenda zeker in de gaten als je wilt deelnemen.
"Eén van de missies van Labo BXL is om filmmakers aan te moedigen en te bewijzen dat het mogelijk is om met zeer weinig middelen je eigen versie van het lab of je eigen collectief op te zetten."
Een van de kenmerkende elementen van Labo BXL, is de oorsprong van het lab: hoe ze begonnen met een zeer minimale opzet van een paar creatievelingen die hun krachten bundelden. Eén van de missies van Labo BXL is om filmmakers aan te moedigen en te bewijzen dat het mogelijk is om met zeer weinig middelen je eigen versie van het lab of je eigen collectief op te zetten – met een wateraansluiting, een afvoer en een Lomotank om te ontwikkelen kom je al een heel eind.
Het lab maakt ook deel uit van een breder internationaal netwerk van door kunstenaars gerunde filmlabs, verbonden door gedeelde waarden: filmlabs.org. Kennis en middelen worden er vrij gedeeld. Het is een netwerk dat functioneert vanuit een toewijding aan de uitwisseling van middelen en kennis, in een poging om de benadering van filmproductie te herzien.
Tegelijkertijd opereert het lab binnen duidelijke beperkingen. Gezien het aantal geïnteresseerde aanmeldingen voor elke introductieworkshop, de beperkte ruimte van het laboratorium en het vrijwillige karakter van de organisatie, wijzen Debauche en Van Riel op de spanningen die in de loop der jaren zijn ontstaan. “We waren niet langer bezig met zelf te creëren”, merkt Debauche op. Daarom werden er een structuur en regels ingevoerd om ervoor te zorgen dat het lab kan blijven functioneren en ook de kunstenaars kan blijven ondersteunen die het tot leven brengen.
De toekomst van Labo BXL hangt af van vraagstukken rond duurzaamheid en financiering. Hoewel er een verlangen is om uit te breiden, wordt deze ambitie getemperd door de realiteit van beperkte middelen. In plaats van bovenal groei na te streven, ligt de focus in de eerste plaats op het in stand houden van een ruimte waar onder werkbare omstandigheden kan worden geëxperimenteerd. Zo is Labo BXL bij uitstek een plek waar analoge filmkunst in leven wordt gehouden door het delen van kennis en ervaringen.
Meer weten over analoge film en Labo BXL?
Neem dat zeker deel aan onze analoge workshops tijdens Div.fuse of hou de website van Labo BXL in de gaten voor hun eigen activiteiten.